WYPRAWA NA MORAWY – CZ. 3 – WINNE ZBIORY

Zbiory winogron są dla każdego producenta czasem radości, choć i początkiem wytężonej pracy. Dla większości z nas, zwykłych winopijców, to również cezura określająca początek procesu produkcji wina. Nic bardziej mylnego – ten proces zaczyna się dużo wcześniej, wraz z przebudzeniem się winnicy po zimowym letargu. Bo jakość winogron w dużym stopniu zależy od prac wykonywanych od początku roku, nie tylko przy samych zbiorach. Ale bez dwóch zdań – zbiory to czas radości.

Moja ciekawość wina wybiega znacznie poza sam proces odkorkowywania butelki i wąchania świeżo odkrytego trunku. Winnica ma w sobie moc magiczną – woła winnych entuzjastów i nie pozwala żadnemu z nich przejść obojętnie. Udział w zbiorach był więc dla mnie naturalnym aktem – również ze względu na wrodzoną ciekawość.

IMG_0168.JPG

W winnicy pana Knourka, do którego przyjechałem wziąć udział w winobraniu, praca nie rozpoczynała się o świcie. Nie było takiej potrzeby. Ekipa, głównie składająca się ze starszych kobiet z sąsiedztwa, ale też oczywiści gospodarza, jego ojca i teścia, wyruszała o 08:00 do winnicy na zbiory. Wszystko było zaplanowane – rzędy, z których winogrona były zbierane, sprzęt i ciągniki do zwożenia zbiorów. Czas miał tu znacznie kluczowe – jeszcze tego dnia całość miała trafić do piwnicy. W miejsce specjalnych noży do cięcia winnych gron wyposażono nas w wygodne nożyczki do cięcia winogron.

Prawdę powiedziawszy sam zbiór nie był jakoś specjalnie ciężki. Cięte grona trafiają do plastykowych kontenerków a stamtąd na przyczepę ciągnika. Zespół miarowo podąża wzdłuż szpalerów winorośli. Ciężkie grona pełne soku powoli wypełniają przyczepę, ale w tle już czeka następna.

IMG_0176.JPG

Zakończenie pierwszych szpalerów i przerwa. Tradycyjny poczęstunek (kanapki, kołacz), kieliszek czegoś mocniejszego dla zdrowia. I tradycyjne śpiewy morawskie – zwyczaj, który jeszcze nie zanikł. Ale kto wie, co będzie za kilka lat, gdy jak w innych krajach pojawią się najemni pracownicy, którzy nie będą kultywować tradycji kraju, do którego przybyli.

Zbiory kończymy o 14:00. Sześć godzin pracy to ani dużo ani mało. ale teraz najważniejsze, by zbiory trafiły do piwniczki. Szybki powrót i jeszcze tradycyjny obiad u gospodarzy, śpiewy i gratulacje. Ale winogrona czekają.

IMG_0183.JPG

Gospodarstwo Antona Knourka jest nowoczesne. Zapomnijmy o tradycyjnych prasach do wyciskania soku, a tym bardziej o dziewczynach depczących grona, by stopami wyciskać sok.  Króluje stal, aluminium i nowoczesne technologie. Grona trafiają wężami do urządzenia do odszypułkowania, a następnie do prasy. Wszystko odbywa się w tempie, a każde urządzenie, które zostaje opróżnione, jest natychmiast czyszczone wodą pod dużym ciśnieniem. Czystość nade wszystko.

Prasa pneumatyczna wyciska sok, który jest przepompowywany do stalowego tanku. Gdy trafia tam, kolej na kolejną partię. Tu grona są znacznie wyższej jakości – trafiają do urządzenia odszypułkowującego ręcznie, dzięki czemu ich skórki nie pękają. Te poleżą całą noc na skórkach, by wydobyć z nich aromaty, które wzbogacą wino. Ale sok, który już można próbować, wydaje się wspaniały.

IMG_0195.JPG

Trzy dni później miałem okazję spróbować soku już w trakcie fermentacji. To burczak – fermentujący sok, który jeszcze nie jest winem. Więc nie stukamy się kieliszkami pijąc go, nie wypada. To bardzo interesujący napój, który w zależności od zaawansowania procesu fermentacji ma od 2 do 7 procent alkoholu. Może być słodki lub półwytrawny, ale kwestią gustu jest, czy komuś smakuje czy nie. Drożdże, które w nim pracują, mogą jednak wywołać skutki uboczne w przewodzie konsumenta, więc pijąc go należy robić to rozważnie. Wśród Morawian po aferach z fałszowaniem alkoholu metanolem upowszechniło się hasło: Raději pijte burčák, lepší se posrat než oslepnout. Warto pamiętać, że burczak to typowy produkt morawski, ale i w Polsce zaczyna mieć naśladowców. Tym bardziej, że nie będąc winem, nie podlega akcyzie.

IMG_0209.JPG

Siedząc na ławeczce mimo jesiennej pory i popijając burczak rozmawiałem z gospodarzem, jego teściem i przyłączającymi się do rozmowy sąsiadami. Ich rozmowy krążyły oczywiście wokół pogody, która w czasie zbiorów jest kluczowa dla jakości zbieranych gron. Ale z gospodarzy emanował spokój – zbiory na pewno będą udane, a wyprodukowane winko się sprzeda. I to była prawda – następnego dnia zajeżdżały samochody na praskich rejestracjach po wino od Knourka. Gospodarz się tylko cieszył – trzeba w końcu robić miejsc w piwniczce na nowe wino.

Jerzy Moskała

 

Advertisements
WYPRAWA NA MORAWY – CZ. 3 – WINNE ZBIORY

WYPRAWA NA MORAWY – CZ. 2 – WINOROŚLE I WINA

Uprawy winnej latorośli na Morawach są niezwykle zróżnicowane, jeśli chodzi o użyte odmiany. W żaden sposób to nie przypomina monokulturowych upraw Nowego Świata – właśnie w tej różnorodności kryje się siła morawskich win. Bo enoturyści przyjeżdżający na Morawy z marszu natykają się na tak dużą różnorodność, że trudno im odmawiania sobie przyjemności próbowania wszystkich rodzajów wina. Więc spożycie jest większe i radość większa. I wszyscy są zadowoleni.

Pewną trudnością może być rozpoznanie szczepów, bo w wielu wypadkach ich nazwy zostały “znaturalizowane” w języku czeskim. Co ważniejsze – właśnie te nazwy są głównie używane i w rozmowie i na etykietach. Warto zatem poświecić nieco czasu i zapoznać się ważniejszymi nazwami zarówno szczepów, które zostały przyjęte na Morawach, jak i też takich, które zostały tam wyhodowane. Bo i takie, regionalne rozwiązania można znaleźć.

IMG_0144.JPG

Poniższy krótki przewodnich po winnych szczepach, uprawianych na Morawach, może być bardzo przydatna:

Sylvánské zelené – to nic więcej, jak sylvaner, znany nie tylko w Austrii, skąd pochodzi, ale również z Niemiec, Alzacji i Luksemburgu. Szczep bardzo popularny ma Morawach.

Veltlínské zelené – dokładne tłumaczenie nazwy grüner veltliner i jest to ten sam szczep.

IMG_0145.JPG

Ryzlink rýnský – czyli riesling. W wersji uprawianej w Niemczech i w Alzacji, czyli nad rzeką Ren.

Ryzlink vlašský – czyli riesling włoski. Tak naprawdę pochodzenie odmiany jest nieznane, ale jest dość powszechnie uprawiana we Włoszech, Austrii, na Słowacji, Węgrzech, w Czechach i na Morawach, znana również jako olaszrizling, laški rizling czy graševina.

Rulandské bílé – pinot blanc.

Rulandské šedé – pinot gris.

Rulandské modré – pinot noir.

Svatovavřinecké – to Saint Laurent, winorośl pochodzenia francuskiego, które ostatecznie pozostało głównie w Austrii i na Morawach. Bardzo interesujący szczep dający wina o niezwykle ciekawym, nieco perfumowym zapachu.

IMG_0147.JPG

Neuburské – neuburger. Bardzo ciekawy szczep, w zasadzie już zanikający w Austrii i Morawach, który przeżywa swój renesans, ze względu na interesujące, mineralne wina, jakie daje.

Frankovka – blaufränkisch, kékfrankos.

Modrý Portugal – portugieser.

Poza powyższymi występują oczywiście odmiany winorośli międzynarodowe, ale pod swoimi nazwami. Dlatego jeśli występuje zweigelt, chardonnay czy traminer w rzeczywistości są to te, znane winny entuzjastom odmiany.

Poza powyższymi Morawianie mogą się pochwalić własnymi odmianami:

IMG_0148.JPG

Muškát moravský – to jeden z wielu szczepów noszących nazwę muskat vel muscat. Wyhodowany na Morawach przez inż. V. Křivánek w Ośrodku Hodowli w Polešovicach jako krzyżówka odmiany Muskat Ottonel z Prachttraube. Obecnie jeden z najbardziej popularnych szczepów na Morawach.

Cabernet Moravia – odmiana uzyskana przez pana Lubomíra Glosa jako krzyżówka Cabernet Franc z Zweigeltrebe

Pálava – odmiana  wyhodowana przez inż. J. Veverka przez krzyżowanie odmian Tramín červený z Müller Thurgau.

Zweigeltrebe – krzyżówka frankovka z svatovavřinecké, pochodzi z Austrii (wyhodowana przez Prof. Zweigelta w stacji uszlachetniającej w Klostenneuburgu w r. 1922), gdzie występuje też pod nazwą Rotburger.

IMG_0149.JPG

André – krzyżówka odmian frankovka z svatovavřinecké (odmienny układ męsko-żeński niż w zweigeltrebe), uzyskana w Stacji uszlachetniającej w Wielkich Pavlovicach, nazwana na cześć hodowcy owoców i win Christiana K. André, pochodzącego z morawskiego Brna. Odmiana ta charakteryzuje się dużą odpornością na mrozy.

To jedynie najważniejsze odmiany, jakie występują na terenie Moraw.

IMG_0217.JPG

Producenci wina na Morawach są w dużym stopniu rozdrobnieni. Owszem, występują tacy, którzy posiadają gospodarstwa idące w setki hektarów, ale w większości są to kilkuhektarowe gospodarstwa. W dużym stopniu produkują oni wina podstawowe, stołowe i choć starają się uzyskać jakościowo jak najlepsze wina, to nie sposób odnaleźć tu metod takich jak np. regulacja plonów. W efekcie gro produkcji to wina podstawowe, stołowe, do codziennej konsumpcji. Takie wina są sprzedawane nie tylko w butelkach, ale, co bardzo charakterystyczne, w kegach podobnych do piwnych. Ich odbiorcami są winiarnie i restauracje, które wina z beczek serwują w karafkach, kieliszkach czy nawet w szklankach jako wina stołowe.

Inną ciekawostką jest nalewanie i sprzedaż win do plastikowych butelek najczęściej 2-litrowych. Posiadają one szczelne zamknięcie i można wino w ten sposób przechowywać, acz nie na dłuższą metę. Przypomina to nieco włoskie vino sfuzo z tym, że we Włoszech nalewano wino praktycznie do każdego przyniesionego naczynia, na Morawach producenci wyposażeni są w porządne butelki.

IMG_0216.JPG

Niezwykle ważnym elementem dla Moraw jest enoturystyka. Morawianie chętnie przyjmują nie tylko przejeżdżających z głębi kraju Czechów (zwanych tu nieco pogardliwie pražáki), ale również gości z Austrii oraz z Polski. Dla nich powstaje coraz więcej hoteli, moteli czy wręcz punktów agroturystycznych, gdzie można zjeść, a przede wszystkim napić się wina. Dla wielbicieli wycieczek rowerowych Morawy oferują prawie 1000 km tras rowerowych i wspaniałe tereny do kultywowania tego sportu, choć nieco on się kłóci z możliwością degustacji wina. Ale to jeden z tych wielu drobiazgów, którymi Morawianie nie zawracają głowy ani sobie ani gościom.

No i oczywiście sprzedaż win w butelkach, czyli tradycyjnie. Sęk w tym, ze po wypiciu przez turystów, wykupieniu przez restauracje zostaje ich w sumie mało. I być może to jest również przyczyna tak małej obecności morawskich win na rynku polskim.

Jerzy Moskała

 

 

 

WYPRAWA NA MORAWY – CZ. 2 – WINOROŚLE I WINA

Wyprawa na Morawy – cz. 1

Około 600 km i 6 godzin jazdy autostradami z Warszawy leży mało znany region Czech -winiarskie Morawy. Tak, oczywiście, że w Polsce kraj Dobrego Wojaka Szwejka raczej kojarzy się wyłącznie z piwem, ale prawdą jest to, że w Czechach mamy dwa regiony winiarskie, z czego ten największy, morawski, jest w zasięgu jazdy samochodem w ciągu dnia.

W sumie Morawy to były zawsze gdzieś po drodze w jeździe na narty do Włoch czy Austrii. Miejscowości Mikulov czy Znojmo raczej traktowałem jako przystanki przed nieodległym Wiedniem i możliwość tańszego niż po austriackiej stronie noclegu i wyżywienia. I właśnie z tym drugim, jakieś 10 lat temu, zaczęło się pojawiać wino morawskie, początkowo nieśmiało, a następnie coraz ciekawiej komponując się z potrawami. Fakt – nie były to wina wybitne, raczej stołowe, choć ich jakość z roku na rok rosła.

IMG_0247.JPG

Jak to zazwyczaj w życiu bywa doszedłem do momentu, gdzie uporządkowanie wiedzy i zrozumienia morawskich win stało się koniecznością – zatem wyprawa na Morawy na wino stało naturalnym tego procesu wynikiem. A, że do tego możliwe było połączenia z udziałem w winobraniu, tym tradycyjnym dniem radości z całego roku pracy oraz podejrzeniu na miejscu procesu produkcji wina – tym lepiej dla mnie. Wykorzystując ofertę pana Lecha Małysza, znawcy i propagatora win morawskich w Polsce, ruszyłem na Morawy.

Morawy to jednak olbrzymi obszar, obejmujący w sumie 312 miejscowości winiarskich. Podzielony na cztery subregiony zlokalizowany jest na południe od Brna, ciągnąc się aż do granicy z Austrią, od granicy ze Słowacją aż poza miejscowość Znojmo. W sumie łącznie z austriackim regionem Weinviertel i słowackimi małokarpacki, nitrańskim i południowo-słowackim tworzą dawny, pamiętający jeszcze czasy Cesarstwa Austro-Węgierskiego olbrzymi obszar upraw winnych. Jednak sama część morawska, dziś znajdująca w Republice Czeskiej, jest na tyle duża i różnorodna, że krótkie opisanie jej  jest niemożliwe.

IMG_0248.JPG

Leżący na granicy ze Słowacją subregion slovacki obejmuje 4310 ha upraw winnej latorośli w 407 zarejestrowanych działkach winiarskich.  W 117 gminach winiarskich gospodaruje 8 344 zarejestrowanych winiarzy.  Centrum regionu tworzą powiaty Uherské Hradiště, Hodonín, Břeclav. Ten dość duży subregion jest mocno zróżnicowany pod względem klimatycznym oraz geologicznym, w efekcie czego występuje tu spore zróżnicowanie uprawianych odmian. W regionach północnych dominują odmiany wcześniej dojrzewające, jak Müller Thurgau, Veltlínské zelené, Muškát moravský. Ryzlink rýnský to okolice Bzenca, rejon podgórza Białych Karpat pod Sv.Antonínkem daje świetne Sylvánské zelené, Rulandské bílé, Ryzlink rýnský, ale też dobre wina czerwone Rulandské modré, Zweigeltrebe, Frankovka. Gmina Polešovice jest miejscem narodzin bardzo popularnej na Morawach odmiany Muškát moravský. Środkowa część subregionu w okolicach Mutěnic i Čejča to przewaga Müller Thurgau, Veltlínské zelené, Ryzlink vlašský, Ryzlink rýnský, Neuburské (uważany tu za najlepszy na Morawach), oraz odmiany czerwone: Svatovavřinecké, Zweigeltrebe, Modrý Portugal i Frankovka. Podluží to ośrodek produkcji bardzo dobrych win, z których wyróżnia się Rýnský ryzlink, Rulandské bílé, Rulandské šedé, Veltlínské zelené z odmian białych, z odmian czerwonych jest to przede wszystkim Frankovka, Svatovavřinecké, Zwiegeltrebe, Cabernet Moravia i André. Sam lista odmian przeprawia o ból głowy.

IMG_0235.JPG

Subregion velkopavlovicki, położony wokół i na południe od Brna, obejmuje powierzchnię winnic w liczbie 4742 ha, podzielonych na 321 zarejestrowanych działek winiarskich, na których gospodaruje 7 083 winiarzy w 75 gminach winiarskich. Warunki klimatyczne i geologiczne sprzyjają produkcji win czerwonych, głównie ze szczepów Frankovka, Modrý Portugal, Rulandské modré, Zweigeltrebe, Neronet, Cabernet Sauvignon, Cabernet Moravia, Merlot, Svatovavřinecké, ale są też odmiany białe jak Veltlínské zelené, Veltlínské červené rané, Rulandské bílé, Rulandské šedé i Müller Thurgau.

IMG_0252.JPG

Subregion mikulovski z powierzchnią 4459 ha, zorganizowanych w 182 zarejestrowane działki winiarskie, na których gospodaruje 2 467 winiarzy w 30 gminach winiarskich chyba jest najbardziej kojarzony z winami morawskim. To chyba ze względu na fakt, że podróżując drogą na Wiedeń widać winnice na wzgórzach okalających drogę, zaś w samym Mikulovie, tak chętnie odwiedzanym przez turystów z Polski nie tylko jako przystanek w trasie na narty, jest wiele sklepów i winiarni z morawskimi winami. W subregionie tym uprawiane są odmiany Ryzlink vlašský, Chardonnay, Rulandské bílé, Tramín, Sauvignon, Müller Thurgau, Rulandské šedé a także nowa aromatyczna odmiana morawska Pálava. Ze względu na ciepły klimat ostatnio w subregionie powstają również dobre wina czerwone, jak Cabernet Sauvignon, Merlot, Dornfelder, Zweigeltrebe, Frankovka, Rulandské modré.

Ostatni, najbardziej na zachód wysunięty subregion to znojemski. Stolicą subregionu jest oczywiście miasto Znojmo, a region obejmuje 3165 ha, na 215 działkach winiarskich, na których gospodaruje 1 137 winiarzy w 90 gminach winiarskich. Do głównych odmian tu uprawianych należy zaliczyć Ryzlink rýnský, także Veltlínské zelené, Müller Thurgau, Ryzlink vlašský, Tramín, Rulandské bílé, Svatovavřinecké oraz Cabernet Sauvignon. Jak widać w tym subregionie dominują wina białe.

IMG_0221.JPG

Tyle statystyk, ale może wydać się zaskakujące, że w trakcie wyprawy miałem okazję wypróbować wina ze wszystkich subregionów morawskich. A to dzięki położonemu na zamku, w miejscowości Valtice, Narodowemu Centrum Wina. W znajdujących się tam lochach zamku\owych ulokowana jest ekspozycja prezentująca wina czeskie i morawskie, które w trybie konkursu – Narodowego Konkursu Wina – zostały zakwalifikowane jako najlepsze wina z danego roku. Na szczęście dla mnie ekspozycja nie ograniczała się jedynie do prezentacji, ale na miejscu, za stosowną opłatą, możliwe było zdegustowanie wszystkich prezentowanych win. W ciągu 90 minut zdegustowałem ponad setkę win (rekord! rekord!), które zdobyły medale w ostatnieje edycji. Ciekawe, że poziom win był stosunkowo nierówny – od znakomitych, mocno zbudowanych win czerwonych czy zniewalających win byłaych po stosunkowo dobre, a nawet zupelnie przeciętnych, acz od większych producentów.

W następnych postach będę przybliżał wina i producentów z Moraw.

Jerzy Moskała

 

 

Wyprawa na Morawy – cz. 1